Kaldıraç, funding ve likidasyon: vadeli işlemlerin ABC'si

Kripto borsalarındaki işlem hacminin büyük kısmı spot alım-satımda değil, vadesiz vadeli işlemlerde (perpetual futures) gerçekleşiyor. Bu ürünler kaldıraçla işlem yapmayı mümkün kılıyor ve aynı nedenle, kurallarını bilmeyenler için hızla para kaybettirebiliyor. Üç temel kavramı basit örneklerle açıklayalım.

Kaldıraç: teminatın katları büyüklüğünde pozisyon

Kaldıraç, yatırdığınız teminatın katları büyüklüğünde bir pozisyon açmanızı sağlar. 1.000$ teminatla 10x kaldıraç, 10.000$’lık bir pozisyon demektir. Fiyat %1 lehinize giderse 100$ kazanırsınız, yani teminatınıza göre %10. Aynı hesap ters yönde de işler: fiyat %1 aleyhinize giderse teminatınızın %10’unu kaybedersiniz.

Likidasyon: pozisyonun zorla kapatılması

Zarar teminatınızı belli bir seviyenin altına indirirse borsa pozisyonunuzu otomatik olarak kapatır. Buna likidasyon denir. Yukarıdaki örnekte fiyat yaklaşık %10 aleyhinize giderse teminatın tamamı erir. Borsalar bir “bakım teminatı” tuttuğu için likidasyon bundan biraz daha erken gerçekleşir. Kaldıraç arttıkça likidasyon için gereken fiyat hareketi küçülür: 50x kaldıraçta %2’nin altındaki bir hareket yetebilir.

Funding: fiyatı spota bağlayan ücret

Vadesiz sözleşmelerin bir bitiş tarihi olmadığı için fiyatı spot fiyata “funding” adı verilen düzenli ödemelerle bağlanır. Genellikle 8 saatte bir hesaplanır:

Vadeli fiyat spotun üstündeyse funding pozitiftir; long tarafı short tarafına öder.
Vadeli fiyat spotun altındaysa funding negatiftir; short tarafı long tarafına öder.

Pozisyon büyüklüğü üzerinden ödendiği için kaldıraçlı pozisyonlarda funding hızla birikebilir.

Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir. Kaldıraçlı işlemler teminatın tamamının kaybedilmesine yol açabilir.

Sayılarla örnekler

Likidasyon mesafesi (yaklaşık, bakım teminatı hariç):

Kaldıraç	Teminatı bitiren ters hareket
2x	~%50
5x	~%20
10x	~%10
25x	~%4
50x	~%2

Gerçek likidasyon fiyatı borsanın bakım teminatı oranı ve ücretler yüzünden bu değerlerden biraz daha yakındır; işlem açmadan önce borsanın gösterdiği likidasyon fiyatına bakın.

Funding maliyeti: 10.000$’lık bir pozisyonda funding 8 saatte %0,01 ise, 8 saatte 1$, günde yaklaşık 3$ ödersiniz. Piyasa ısındığında funding 8 saatte %0,1’e çıkabilir; bu, aynı pozisyon için günde yaklaşık 30$ demektir.

Riskleri azaltan alışkanlıklar

Her işlemde stop kullanın ve stopu likidasyon fiyatından önceye koyun.
İşlem başına riski sınırlayın: Birçok profesyonel, tek işlemde hesabının %1–2’sinden fazlasını riske atmaz.
İzole marjin: Çapraz (cross) marjinde bir pozisyonun zararı tüm hesabı etkileyebilir; izole marjin riski o pozisyonla sınırlar.
Funding’i hesaba katın: Uzun süre tutacağınız kaldıraçlı pozisyonlarda funding, kârı sessizce eritebilir.

Bot panelimizdeki “R” ve “düşüş” gibi kavramlar için Sözlük sayfasına bakabilirsiniz.